Sprezzatura

Sprezzatura is een levenshouding. De levenshouding van iemand die zelfbewust, elegant en schijnbaar moeiteloos door het leven gaat. Alles wat hij onderneemt, hoe uitdagend ook, lijkt hij zonder zichtbare inspanning tot een goed einde te brengen.
De term is in de zestiende eeuw geïntroduceerd door Baldassare Castiglione, de auteur van het etikettenboek bij uitstek, Il Cortegiano. Sindsdien wordt sprezzatura vaak gezien als een typisch Italiaanse karakteristiek. Maar het begrip vond al snel overal in Europa ingang, aanvankelijk vooral in adellijke kringen. De Engelse gentleman werd ermee grootgebracht, en het savoir faire is een Franse variant van sprezzatura. In de Nederlanden sprak men van ‘’lossigheydt’’.
Sprezzatura kan zich op verschillende manieren manifesteren: in omgangsvormen, dans, muziek, mode. In deze lezing concentreren we ons echter op sprezzatura in de beeldende kunst. Kunnen we sprezzatura herkennen in een kunstwerk, en zo ja, op welke manier? Is de kunstenaar bewust met sprezzatura te werk gegaan, of zien we iets in een kunstwerk waarvan de maker geen weet heeft gehad? Wat is de relatie tussen vorm en inhoud, tussen het ontstaansproces en het uiteindelijke resultaat? Intrigerende vragen die tot nader onderzoek uitnodigen en ons tot een scherpere manier van kijken aanzet.

Ernest Kurpershoek is een ervaren kunst- en architectuurhistoricus die met veel liefde en kennis van zaken over zijn vakgebied praat. Hij is gespecialiseerd in Italiaanse kunst, met name frescokunst waarover hij het boek Italiaanse fresco’s heeft geschreven. Hij heeft vele cultuurreizen naar Italië begeleid, en geeft cursussen en lezingen voor diverse culturele instellingen. Dit jaar staat in het teken van cursussen over onder andere Barbaars Italië, Florence 1400-1450, en Piero della Francesca en de renaissance van Urbino; eerder heeft hij reeds een cursus en een studium generale aan sprezzatura gewijd.